Kampania edukacyjna sprzedawcy żywności — obowiązek i koszty

Wielu sprzedawców żywności zna opłatę za marnowanie żywności i umowę z organizacją pozarządową. Znacznie rzadziej słychać o trzecim obowiązku z tej samej ustawy: kampanii edukacyjnej sprzedawcy żywności. Tymczasem wynika ona wprost z przepisów, a jej koszty wpływają na to, ile ostatecznie zapłacisz.

W tym tekście, na podstawie ustawy z 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Dz.U. 2019 poz. 1680, w tym tekście jednolitym ogłoszonym w Dz.U. 2020 poz. 1645), wyjaśniamy: kogo obowiązek dotyczy, co ma zawierać kampania, jak ją prowadzić oraz jak jej koszty łączą się z opłatą.

Kto musi prowadzić kampanię edukacyjną

Obowiązek dotyczy sprzedawcy żywności w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy, czyli podmiotu prowadzącego przedsiębiorstwo spożywcze, który sprzedaje żywność w jednostce handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży powyżej 250 m², jeśli przychody ze sprzedaży żywności stanowią co najmniej 50% przychodów ze sprzedaży wszystkich towarów. To te same progi, które decydują o opłacie, więc kto płaci opłatę, ten ma też obowiązek kampanii. Szczegóły progów opisaliśmy w tekście opłata za marnowanie żywności — kto płaci i jak ją obliczyć.

Progi ocenia się dla konkretnej jednostki handlu. Sieć z kilkoma obiektami powinna sprawdzić każdy z nich osobno.

Co mówi art. 4 ustawy o kampanii edukacyjno-informacyjnej

Art. 4 ustawy określa trzy zasady:

Wynika z tego praktyczny wniosek: kampanii nie robi się w pojedynkę i nie wystarczy jedna plansza przy kasie na jeden dzień. Musi być prowadzona codziennie przez dwa tygodnie, w samej jednostce handlu, razem z partnerem, z którym masz podpisaną umowę. Jak ją zawrzeć i co powinna zawierać, opisujemy w tekście umowa z bankiem żywności.

Ustawa nie narzuca formy kampanii. Sama treść przepisu mówi o działaniach edukacyjno-informacyjnych, więc w praktyce mogą to być na przykład plakaty i ulotki w sklepie, komunikaty przy kasach, materiały na stronie internetowej czy wspólne działania z organizacją. Konkretny pomysł warto uzgodnić z partnerem jeszcze przed podpisaniem umowy.

Koszt kampanii a opłata za marnowanie żywności

Koszty kampanii nie są dla sprzedawcy wyłącznie wydatkiem. Według art. 5 ust. 4 ustawy opłatę za marnowanie żywności pomniejsza się o koszty poniesione na kampanie edukacyjno-informacyjne z art. 4. Opłatę pomniejsza się także o koszty wykonania umowy z organizacją pozarządową, zwłaszcza transportu i dystrybucji żywności (art. 5 ust. 5).

Przypomnijmy, jak liczy się opłatę: stawka to 0,1 zł za 1 kg, a podstawą jest 90% masy marnowanej żywności (art. 5 ust. 2 i 3). Jednostka, która zmarnowała w roku 20 000 kg, płaci 18 000 × 0,1 zł = 1 800 zł. Opłaty poniżej 300 zł nie wnosi się (art. 5 ust. 9).

Art. 4 ust. 3 zawiera jednak ograniczenie: na kampanie można przeznaczyć nie więcej niż 20% środków pochodzących z opłaty z art. 5. Przepis nie mówi wprost, jak ten limit zastosować do kosztów, które sprzedawca ponosi z własnej kieszeni, więc przed rozliczeniem warto potwierdzić sposób liczenia z organizacją, z którą współpracujesz, lub z prawnikiem. Nie opieraj budżetu kampanii na założeniu, że każdy wydany złoty zmniejszy opłatę.

Opłatę oblicza się na koniec roku kalendarzowego (art. 5 ust. 6), a wpłaca do 30 kwietnia roku następnego. Dokumenty kosztowe kampanii trzeba więc zachować do czasu rozliczenia. O terminach i adresatach pisaliśmy w tekście sprawozdanie o marnowaniu żywności.

Jak zaplanować kampanię edukacyjną w praktyce

Nie ma jednej obowiązującej procedury, ale kilka kroków porządkuje całość:

1. Sprawdź, czy masz umowę z organizacją pozarządową. Bez niej nie ma partnera do kampanii, a brak umowy jest zagrożony karą 5 000 zł (art. 10).
2. Ustal z organizacją termin i zakres. Dwa tygodnie, codziennie, w jednostce handlu. Wybierz okres, w którym ruch klientów jest typowy, a nie najsłabszy.
3. Zaplanuj materiały i budżet. Koszt druku, projektu, ewentualnych wynagrodzeń czy transportu materiałów zapisz w dokumentach, które później uzasadnią pomniejszenie opłaty.
4. Zachowaj dowody przeprowadzenia kampanii. Zdjęcia materiałów, harmonogram, korespondencja z organizacją, faktury.
5. Ujmij koszty w rozliczeniu opłaty do końca roku, którego dotyczy kampania.

Kampania to nie jedyny sposób na niższą opłatę

Kampania pomniejsza opłatę po fakcie. Prawdziwym źródłem oszczędności jest jednak mniejsza masa marnowanej żywności, bo to ona wyznacza podstawę opłaty. Każdy kilogram, który trafi do klienta zamiast do kosza, zmniejsza zarówno opłatę, jak i koszt utylizacji.

Najprostszy kierunek to sprzedaż towaru z krótką datą kupcom, którzy zużyją go od razu. Hotele, restauracje i firmy cateringowe przerabiają surowiec w ciągu jednego lub dwóch dni, więc krótki termin im nie przeszkadza. Jak działa taki odkup, opisujemy na stronie odkupienie żywności z krótkim terminem, a kupujący znajdą oferty w sekcji krótkie daty w hurcie. To, co mimo to się nie sprzeda, można przekazać organizacji z umowy, pamiętając o rozliczeniu podatkowym: VAT od darowizny żywności.

Najczęstsze pytania

Jak często trzeba prowadzić kampanię edukacyjną?

Co najmniej raz w roku, przez co najmniej dwa kolejne tygodnie, w każdym dniu działalności jednostki handlu (art. 4 ust. 1 ustawy).

Czy kampanię można prowadzić samodzielnie, bez organizacji pozarządowej?

Nie. Art. 4 ust. 2 stanowi, że kampanie prowadzi się wspólnie z organizacją pozarządową, z którą sprzedawca zawarł umowę z art. 3 ust. 1.

Czy koszty kampanii zmniejszają opłatę za marnowanie żywności?

Tak, art. 5 ust. 4 ustawy przewiduje pomniejszenie opłaty o koszty poniesione na kampanie z art. 4. Jednocześnie art. 4 ust. 3 ogranicza przeznaczenie na kampanie do 20% środków z opłaty, więc sposób liczenia warto potwierdzić przed rozliczeniem.

Czy za brak kampanii grozi kara?

W przepisach o karach, które sprawdziliśmy (art. 10 i 11), nie ma odrębnej kary za samo niezrealizowanie kampanii. Kary dotyczą braku umowy z organizacją (5 000 zł) oraz braku opłaty, opłaty w niepełnej wysokości lub po terminie (od 500 do 10 000 zł). Kontrolę prowadzi Inspekcja Ochrony Środowiska, więc obowiązku nie warto lekceważyć.

Podsumowanie

Kampania edukacyjna to krótki, ale obowiązkowy element ustawy: dwa tygodnie w roku, razem z organizacją pozarządową, z kosztami, które mogą pomniejszyć opłatę. Zaplanuj ją z wyprzedzeniem i dokumentuj wydatki. A żeby sama opłata była jak najmniejsza, ogranicz ilość towaru, który kończy jako odpad. Jeśli masz partie z krótką datą, zostaw dane na stronie głównej OPTISENA, a pomożemy znaleźć odbiorcę, zanim towar trafi do rubryki „zmarnowane”.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Źródło: ustawa z 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Dz.U. 2019 poz. 1680; art. 2, 3, 4, 5, 10) oraz jej tekst jednolity opublikowany w systemie ELI Sejmu. Przed rozliczeniem potwierdź aktualny stan prawny, bo ustawa może być nowelizowana.