Opłata za marnowanie żywności — kto płaci i jak ją obliczyć

Hurtownia z magazynem pełnym towaru o krótkim terminie ma do wyboru: sprzedać go na czas albo go wyrzucić. Od 2019 roku wyrzucenie nie jest już tylko kosztem utylizacji. Część firm musi też wnieść opłatę za marnowanie żywności, rozliczaną rok po roku, z terminami i karami za pomyłki.

W tym tekście, na podstawie ustawy z 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Dz.U. 2019 poz. 1680), wyjaśniamy: kogo opłata dotyczy, jak ją policzyć, kiedy zapłacić i co zrobić, żeby płacić jak najmniej.

Kogo dotyczy opłata za marnowanie żywności

Ustawa nie obejmuje wszystkich firm spożywczych. Obowiązki dotyczą sprzedawcy żywności, czyli według art. 2 pkt 3 ustawy podmiotu prowadzącego przedsiębiorstwo spożywcze w zakresie sprzedaży żywności w jednostce handlu detalicznego lub hurtowego, która spełnia łącznie dwa warunki:

• ma powierzchnię sprzedaży powyżej 250 m²,
• przychody ze sprzedaży żywności stanowią co najmniej 50% przychodów ze sprzedaży wszystkich towarów.

Warunki ocenia się dla konkretnej jednostki handlu, a nie dla całej firmy. Sieć handlowa może więc mieć część sklepów poza obowiązkiem, a część w nim. Jeśli nie jesteś pewien, czy Twój obiekt łapie się na te progi, sprawdź to w tekście ustawy lub u prawnika.

Ile wynosi opłata i jak ją obliczyć

Stawkę i podstawę określa art. 5 ustawy:

Przykład: jednostka handlu hurtowego zmarnowała w ciągu roku 20 000 kg żywności. Podstawa to 90% tej masy, czyli 18 000 kg. Opłata wynosi 18 000 × 0,1 zł = 1 800 zł.

Próg 300 zł oznacza, że przy stawce 0,1 zł/kg opłaty nie wnosi się, gdy zmarnowano mniej więcej 3,3 tony żywności rocznie. Zwolnienie z płatności nie zwalnia jednak z raportowania — informację o masie marnowanej żywności i opłacie nadal trzeba przekazać (o sprawozdaniach niżej).

Sama stawka wydaje się niska. Problem w tym, że opłata to tylko jedna z pozycji. Dochodzą do niej koszt odbioru i utylizacji odpadu oraz — przede wszystkim — utracony przychód z towaru, który kilka dni wcześniej można było sprzedać.

Obowiązki sprzedawców żywności poza opłatą

Opłata to nie jedyny wymóg ustawy. Sprzedawca żywności musi także:

1. Zawrzeć umowę z organizacją pozarządową o nieodpłatnym przekazywaniu żywności spełniającej wymogi bezpieczeństwa (art. 3 ust. 1). Umowa ma formę pisemną i określa m.in. czas, sposób przekazywania i podział kosztów (art. 3 ust. 2). Przedmiotem umowy nie są napoje alkoholowe.
2. Złożyć sprawozdanie do 31 marca (art. 8 ust. 1).

Brak umowy z organizacją pozarządową jest zagrożony karą 5 000 zł (art. 10).

Kary za błędy w rozliczeniu opłaty

Za brak opłaty albo jej nieterminowe lub błędne wniesienie ustawa przewiduje karę pieniężną od 500 do 10 000 zł (art. 11). Kara za brak umowy z organizacją pozarządową to 5 000 zł.

Warto śledzić zmiany w przepisach. Według doniesień branżowych resort rolnictwa pracował nad projektem nowelizacji, który zakłada podniesienie stawki do 0,5 zł/kg oraz zaostrzenie kar (omówienie na dlahandlu.pl). Nie mamy potwierdzenia, że te zmiany weszły w życie, więc przed rozliczeniem sprawdź aktualny tekst ustawy.

Jak obniżyć opłatę za marnowanie żywności

Opłata rośnie z każdym kilogramem towaru, który wyląduje jako odpad. Najprostszy sposób na jej obniżenie jest więc ten sam, co sposób na ograniczenie strat: sprzedać lub przekazać towar, zanim minie jego termin.

Sprzedaż przed końcem terminu

Towar z krótkim terminem nie jest bezwartościowy. Dla sklepu detalicznego bywa za krótki, ale hotel, restauracja czy firma cateringowa zużywają surowiec w ciągu jednego lub dwóch dni. Dla takiej kuchni to po prostu tańszy produkt. Dlatego w dniach tuż przed końcem terminu warto mieć gotowy kanał sprzedaży B2B. Jak to wygląda w praktyce, opisujemy na stronie o odkupieniu żywności z krótkim terminem. Kupujący znajdą ofertę w sekcji krótkie daty w hurcie.

Przekazanie organizacji pozarządowej

To, co nie sprzeda się na czas, można przekazać organizacji pozarządowej, z którą masz umowę. Pamiętaj, że przekazać można tylko żywność przed upływem terminu przydatności do spożycia („należy spożyć do”). Różnice między datami wyjaśniamy w osobnym tekście: „najlepiej spożyć przed” a „należy spożyć do”.

Monitorowanie dat i rotacja zapasów

Większość strat powstaje dlatego, że partia o krótkim terminie zostaje zauważona zbyt późno. Pomaga prosta rutyna:

• przegląd dat ważności co tydzień, a dla świeżych produktów codziennie,
• oznaczanie partii, które mają mniej niż kilka dni do końca terminu,
• stały kontakt z kupcami, którzy biorą towar „na już”.

Najczęstsze pytania

Czy opłata za marnowanie żywności dotyczy hurtowni?

Tak, o ile jednostka handlu hurtowego ma powierzchnię sprzedaży powyżej 250 m² i co najmniej 50% jej przychodów pochodzi ze sprzedaży żywności (art. 2 pkt 3 ustawy). Definicja wprost wymienia handel detaliczny i hurtowy.

Do kiedy trzeba wnieść opłatę?

Do 30 kwietnia roku następującego po roku, którego opłata dotyczy (art. 5). Opłatę za 2026 rok należy więc wnieść do 30 kwietnia 2027 r.

Ile wynosi opłata za kilogram marnowanej żywności?

Obecnie ustawa przewiduje 0,1 zł za 1 kg, przy czym liczy się 90% masy marnowanej żywności. Jeśli nowelizacja podnosząca stawkę zostanie uchwalona, ta kwota się zmieni.

Czy małe firmy też muszą płacić?

Obowiązki ustawy dotyczą jednostek handlu o powierzchni sprzedaży powyżej 250 m² i z przewagą sprzedaży żywności. Mniejsze obiekty nie są sprzedawcą żywności w rozumieniu ustawy, choć marnowanie żywności i tak oznacza dla nich koszt.

Jaka jest kara za brak umowy z organizacją pozarządową?

Kara pieniężna wynosi 5 000 zł (art. 10 ustawy).

Podsumowanie

Opłata za marnowanie żywności to koszt, który można mocno ograniczyć. Wystarczy, że mniej towaru dojdzie do końca terminu niesprzedane. Jeśli masz partie z krótką datą, nie czekaj do ostatniej chwili: wystaw je kupcom z gastronomii i hotelarstwa, którzy zużyją je od razu. Zostaw dane na stronie głównej OPTISENA, a wrócimy z propozycją odkupu lub kupcem na Twój towar.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Źródła: ustawa z 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Dz.U. 2019 poz. 1680) w wersji dostępnej w bazie infor.pl oraz opracowanie biznes.gov.pl. Teksty są przedstawione w brzmieniu pierwotnym, więc przed rozliczeniem potwierdź aktualny stan prawny.