VAT od darowizny żywności — kiedy firma nie płaci podatku

Hurtownia ma partię jogurtów, którym zostały trzy dni do końca terminu. Nikt jej nie kupi, więc magazynier pyta: oddajemy bankowi żywności? Zanim ktoś podpisze protokół, pada drugie pytanie, tym razem od księgowej: czy od darowizny żywności trzeba zapłacić VAT?

Odpowiedź brzmi: czasem tak, czasem nie. Wszystko zależy od tego, komu przekazujesz towar i na jaki cel. W tym tekście, na podstawie ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (art. 7 ust. 2, art. 43 ust. 1 pkt 16 i art. 43 ust. 12), wyjaśniamy zasady, dokumentację i najczęstsze pułapki.

Dlaczego darowizna żywności w ogóle podlega VAT

Intuicja podpowiada, że rzecz oddana za darmo nie może być „sprzedażą". Ustawa o VAT widzi to inaczej. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy za odpłatną dostawę towarów uznaje się m.in. przekazanie towarów bez wynagrodzenia, w szczególności darowiznę, jeśli spełnione są łącznie dwa warunki:

1. przekazanie służy celom osobistym podatnika albo jest darowizną niezwiązaną z prowadzonym przedsiębiorstwem,
2. przy nabyciu tych towarów przysługiwało prawo do odliczenia VAT naliczonego.

W praktyce: jeśli firma kupiła towar z odliczeniem VAT, a potem oddaje go za darmo, fiskus traktuje to tak, jakby towar został sprzedany. Podatek należny trzeba więc naliczyć, mimo że nikt za towar nie zapłacił. Od tej zasady jest jednak ważny wyjątek, dotyczący właśnie żywności.

VAT od darowizny żywności: zwolnienie dla organizacji pożytku publicznego

Art. 43 ust. 1 pkt 16 ustawy o VAT zwalnia od podatku przekazanie bez wynagrodzenia produktów spożywczych (z wyłączeniem napojów alkoholowych), jeżeli trafiają one do organizacji pożytku publicznego w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na cele prowadzonej przez nią działalności charytatywnej.

Warunki zwolnienia w skrócie:

Dwie rzeczy warto zapamiętać.

Zwolnienie nie jest tylko dla producentów. W starszych interpretacjach można było przeczytać, że korzystają z niego wyłącznie producenci żywności. Opracowania podatkowe wskazują, że od 1 października 2013 r. zakres rozszerzono, a z przepisu mogą korzystać także hurtownie, sklepy czy lokale gastronomiczne. Jeśli trafisz na tekst sprzed tej daty, traktuj go ostrożnie.

Status OPP trzeba sprawdzić. Dobra wola i umowa z fundacją czy stowarzyszeniem nie wystarczą. Zwolnienie dotyczy wyłącznie organizacji o statusie pożytku publicznego. Darowizna dla organizacji bez tego statusu, dla osoby prywatnej albo na inny cel pozostaje co do zasady opodatkowana VAT jak dostawa towarów.

Prawo do odliczenia a zwolnienie

Jak podaje jedno z omówień, zwolnienie dotyczy właściciela żywności także wtedy, gdy miał prawo do odliczenia VAT przy zakupie, ale z niego faktycznie nie skorzystał. Przy zwolnionej darowiźnie nie tracisz też prawa do odliczenia VAT od zakupu tej żywności (art. 86 ust. 8 pkt 3 ustawy), co opisuje serwis infor.pl. Szczegóły rozliczenia zawsze potwierdź z księgowym, bo zależą od sposobu zakupu i prowadzenia ewidencji.

Jakie dokumenty zachować przy darowiźnie żywności

Faktury za darmowy towar nie wystawisz. Potrzebny jest dokument, który obroni zwolnienie w razie kontroli. Zgodnie z art. 43 ust. 12 ustawy podatnik musi posiadać szczegółową dokumentację potwierdzającą dostawę do OPP wyłącznie na cele charytatywne. Zwykle jest to protokół przekazania, który zawiera:

• dane obu stron,
• datę sporządzenia i przekazania,
• opis towaru: nazwa, rodzaj, ilość,
• podpisy osób upoważnionych,
• oświadczenie organizacji, że żywność zostanie użyta na cele charytatywne.

Przydaje się także kopia dokumentu potwierdzającego status OPP oraz umowa o nieodpłatnym przekazywaniu żywności. Jeśli jesteś sprzedawcą żywności w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności, taką umowę i tak musisz mieć. Obowiązki i kary opisujemy w tekście opłata za marnowanie żywności — kto płaci i jak ją obliczyć.

Co, jeśli organizacja użyje żywności niezgodnie z celem

To scenariusz, który spędza sen z powiek darczyńcom. Według omówienia na infor.pl, jeśli z dokumentacji organizacji nie da się ustalić przeznaczenia towarów albo zostały użyte na inne cele, zwolnienie przepada, ale to organizacja odpowiada wtedy za podatek (art. 108 ust. 3), a nie darczyńca. To dodatkowy powód, żeby przekazywać towar sprawdzonym, stałym partnerom.

Czy można przekazać każdą żywność

Zwolnienie z VAT to jedno, a możliwość przekazania konkretnej partii — drugie. Najpierw trzeba ustalić, czy produkt w ogóle nadaje się do redystrybucji:

• przed upływem terminu przydatności lub daty minimalnej trwałości żywność można przekazać,
• po dacie minimalnej trwałości przekazanie jest możliwe pod warunkiem sprawdzenia bezpieczeństwa produktu,
• po terminie przydatności do spożycia żywność nadaje się wyłącznie do utylizacji.

Różnice między datami opisaliśmy w tekście „najlepiej spożyć przed” a „należy spożyć do”.

Darowizna czy sprzedaż: co się opłaca

Zwolniona z VAT darowizna jest lepsza niż utylizacja, ale nie przynosi przychodu. Towar, który wciąż ma kilka dni terminu, ma wartość dla kuchni hoteli, restauracji i firm cateringowych, bo zużywają surowiec od razu. Porównanie wygląda tak:

Dobrym schematem jest podział według czasu: partie, które da się jeszcze sprzedać, oferuj kupcom B2B, a darowiznę zostaw na to, co się nie sprzedało. Jak to działa w praktyce, opisujemy na stronach o odkupieniu żywności z krótkim terminem oraz o krótkich datach w hurcie.

Najczęstsze pytania

Czy darowizna żywności podlega VAT?

Co do zasady tak: przekazanie towaru bez wynagrodzenia może zostać uznane za odpłatną dostawę (art. 7 ust. 2 ustawy o VAT), jeśli przysługiwało prawo do odliczenia VAT przy zakupie. Wyjątkiem jest zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 16 dla darowizn na rzecz OPP.

Czy zwolnienie z VAT dotyczy tylko producentów żywności?

Nie. Opracowania podatkowe wskazują, że od 1 października 2013 r. mogą z niego korzystać także m.in. hurtownie i sklepy. Starsze interpretacje ograniczające je do producentów są nieaktualne.

Czy bank żywności musi mieć status OPP?

Aby darczyńca mógł zastosować zwolnienie, odbiorca musi być organizacją pożytku publicznego w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Status organizacji zweryfikuj przed przekazaniem towaru i zachowaj potwierdzenie w dokumentacji.

Jaki dokument potwierdza darowiznę żywności?

Faktury się nie wystawia. Wystarczy szczegółowa dokumentacja, najczęściej protokół przekazania z opisem towaru, datą i podpisami obu stron, potwierdzający, że żywność trafia do OPP wyłącznie na cele charytatywne (art. 43 ust. 12).

Czy mogę oddać żywność po terminie ważności?

Żywności po terminie przydatności do spożycia („należy spożyć do”) nie wolno przekazać. Po dacie minimalnej trwałości przekazanie jest możliwe po sprawdzeniu, że produkt jest bezpieczny.

Podsumowanie

VAT od darowizny żywności zwykle nie jest problemem, jeśli oddajesz towar organizacji pożytku publicznego na cele charytatywne i masz komplet dokumentów. Problem zaczyna się, gdy odbiorca nie ma statusu OPP albo gdy zabraknie protokołu. Pamiętaj też, że najwięcej zyskasz, sprzedając towar, zanim trzeba go będzie oddać. Zostaw dane na stronie głównej OPTISENA, a pomożemy znaleźć kupca na partię z krótkim terminem.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. Źródła: ustawa o podatku od towarów i usług (art. 7 ust. 2, art. 43 ust. 1 pkt 16 i ust. 12) w omówieniach serwisów infor.pl, infor.pl (skutki darowizny) i ifirma.pl. Przed rozliczeniem potwierdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.